Mocne strony metody KGR

licencjackiePoniżej przedstawię mocne i słabe strony metody Konferencja Grupy Rodzinnej według respondentów.

Wykres 16. Mocne strony metody KGR wg respondentów (N=47)

 

Źródło: badania własne.

Uwagi:

Procenty nie sumują się do 100 ze względu na to, iż badani mieli możliwość wyboru więcej niż jednej odpowiedzi.

Inne: wzmocnienie potrzeb członków rodziny takich jak potrzeba przynależności, bezpieczeństwa, poczucia własnej wartości, bycia potrzebnym oraz kompetencji (3, 6,38%), podjęcie decyzji, czyli sprawczość (2, 4,25%), scalenie rodziny, czyli nawiązanie oraz poprawa relacji (3, 6,38%), dostrzeżenie, nazwanie i ujawnienie problemu (2, 4,25%), uniwersalność zastosowania (1, 2,12%), zmiana mentalności profesjonalistów z typu władczego na wspierający (1, 2,12%).

Najsilniejszymi stronami KGR są aktywizacja zasobów rodziny, mobilizacja (23 %) oraz poznanie mocnych stron rodziny (21 %) takich jak współpraca, siła grupy, uświadomienie roli rodziny, umiejętność rozwiązania problemu oraz samodzielność rodziny. Do zwiększenia efektywności systemu zaliczyłam zwiększenie ilości rodzin zastępczych, zmniejszenie ilości dzieci w placówkach opiekuńczo-wychowawczych, wsparcie rodzin i ich aktywizację, diagnozę rodziny oraz opracowanie planu pomocy rodzinie.

Mocne strony metody Konferencja Grupy Rodzinnej przedstawia poniższa tabela (Tabela  13) wg kryterium stażu pracy.

Tabela 13. Mocne strony metody KGR wg kryterium stażu pracy (N=47)

Mocne strony metody KGR 1-5 lat stażu pracy 6 i więcej lat stażu pracy Razem
n % n % n %
Aktywizacja zasobów rodziny, mobilizacja 6 24% 5 22,72% 11 23,4%
Poznanie mocnych stron rodziny 7 28% 3 13,63% 10 21,27%
Podjęcie odpowiedzialności za rodzinę 4 16% 4 18,18% 8 17,02%
Uniknięcie ingerencji instytucji pomocowych 2 8% 2 9,09% 4 8,51%
Zwiększenie efektywności systemu 1 4% 3 13,63% 4 8,51%
Inne 6 24% 6 27,27% 12 25,53%
Brak odpowiedzi 1 4% 10 45,45% 11 23,4%

Źródło; badania własne.

Uwagi:

Procenty nie sumują się do 100 ze względu na to, iż badani mieli możliwość wyboru więcej niż jednej odpowiedzi.

Inne: wzmocnienie potrzeb członków rodziny takich jak potrzeba przynależności, bezpieczeństwa, poczucia własnej wartości, bycia potrzebnym oraz kompetencji (I – 2, 8%; II – 1, 4,54%), podjęcie decyzji, czyli sprawczość (II – 2, 9,09%), scalenie rodziny, czyli nawiązanie oraz poprawa relacji (I – 2, 8%, II – 1, 4,54%%), dostrzeżenie, nazwanie i ujawnienie problemu (I – 1, 4%, II – 1, 4,54%), uniwersalność zastosowania (II – 1, 4,54%), zmiana mentalności profesjonalistów z typu władczego na wspierający (I – 1, 4%).

Mocne strony metody KGR różnicują się ze względu na staż pracy. Respondenci w grupie pierwszej stażu pracy za mocną stronę metody KGR uznali poznanie mocnych stron rodziny, natomiast osoby z większym stażem pracy wskazały na inne czynniki, do których zaliczyłam wzmocnienie potrzeb członków rodziny takich jak potrzebę przynależności, bezpieczeństwa, poczucia własnej wartości, bycia potrzebnym oraz kompetencji, podjęcie decyzji, czyli sprawczość, scalenie rodziny, czyli nawiązanie oraz poprawa relacji, dostrzeżenie, nazwanie i ujawnienie problemu oraz uniwersalność zastosowania. Na drugim miejscu wskazano w pierwszej grupie na aktywizację zasobów rodziny i mobilizację oraz na kategorię „inne”. Natomiast w drugiej kategorii wskazano na aktywizację zasobów rodziny i mobilizację oraz podjęcie odpowiedzialności za rodzinę.

Poniższy wykres (Wykres 17) prezentuje odpowiedzi respondentów dotyczące słabych stron rodziny.

Wykres 17. Słabe strony metody KGR wg respondentów (N=47)

magisterskie

Źródło: badania własne.

Uwagi:

Procenty nie sumują się do 100 ze względu na to, iż badani mieli możliwość wyboru więcej niż jednej odpowiedzi.

Inne: mentalność pracowników socjalnych (3, 6,38%), niechęć i opór ze strony instytucji macierzystych i zewnętrznych (2, 4,25%), biurokracja (2, 4,25%), czasochłonność przygotowania (2, 4,25), brak koordynatorów (1, 2,12%), ryzyko niepowodzenia (1, 2,12%).

Respondenci nie wskazali jednego czynnika, który by  zdecydowanie przewyższał inne pod względem słabości metody. Ankietowani wskazali na brak środków finansowych, nowość metody rozumianą jako brak wiedzy, doświadczenia, informacji, zrozumienia, wiary w pomyślność, brak warunków lokalowych oraz niechęć i opór e strony rodziny, która dotyczy ujawnienia problemu, agresji, obwiniania systemu, mentalności rodzin, zależności od instytucji. Nie udzieliło odpowiedzi ponad 23 % ankietowanych.

Struktura rodziny

Niewątpliwie kształtowanie osobowości dziecka odbywa się w pełnej, harmonijnej rodzinie, gdzie stosunki między rodzicami budo­wane są na podłożu wzajemnego szacunku, męsjiego i kobiecego prestiżu, wzajemnego zrozumienia i pomocy.”[i]

Analizując strukturę rodziny wzięłam pod uwagę typ rodziny oraz sytuację rodzinną uczniów. „Przez strukturę społeczną rodziny rozumiemy jej skład osobowy… stosunki prawno-społeczne łączące członków rodziny oraz więzi osobiste między innymi. Najważniejszym warunkiem prawidłowych stosunków w rodzinie jest to, czy dziecko ma oboje rodziców… czy też nie…[ii]Przez „rodzinę pełną” pojmuję obecność obojga naturalnych rodziców dziecka. „Rodzina niepełna” to brak jednego z naturalnych rodziców, matki lub ojca. Przyczyną może być śmierć, separacja lub rozwód.”[iii]

Na podstawie literatury, własnych badań i wieloletniej obserwacji uważam, że nagła zmiana warunków rodzinnych może spowodować znaczne pogorszenie postępów szkolnych dziecka. Stwierdzam także, że dla dziecka niekorzystna jest taka struktura społeczna rodziny, która powoduje brak stabilizacji stosunków uczuciowych między rodzicami a dzieckiem i każda taka sytuacja, która te stosunki pogarsza. Struktura społeczna rodziny wpływa na jej atmosferę wychowawczą .

Reasumując można powiedzieć, że głównie w pełnej, harmonijnie rozwijającej się rodzinie dziecko ma dziecko ma możliwości otrzymania od obojga rodziców niezbędnej pieszczoty, ciepła, opieki – czyli pełnego rozwoju. „Dziecko może obserwować wzajemny stosunek rodziców do siebie, co jest bardzo ważne w procesie dalszej socjalizacji i zachowania jego zdrowia psychicznego w danym momencie jak i w przyszłości.”[iv]

Tabela: 1. Struktura rodziny.

Struktura rodziny Osiągane wyniki w nauce Razem
bdb i dobre dost i mierne L %
L % L %
Rodzina pełna 22 44 19 32 41 82
Rodzina niepełna 1 2 6 12 7 14
Rodzina zrekonstruowana 1 2 1 2 2 4
N 24 48 26 52 50 100

Z zestawienia wynika, że zdecydowanie przeważają rodziny pełne – 82%, rodziny niepełne – 14%, a zrekonstruowane – 4%. Z rodzin pełnych 22 uczniów otrzymało oceny bdb i db, a 19 uczniów – dost. i mierne, natomiast z rodzin niepełnych tylko jedno dziecko osiągnęło dobre wyniki w nauce, a 6 dzieci słabe. Do takiej sytuacji przyczyniła się także atmosfera wychowawcza panująca w tych rodzinach, a jej wpływ na powodzenie szkolne jest bardzo duży. W rodzinach tych zauważyłam brak zainteresowania sprawami dzieci, złe stosunki wzajemne w rodzinie, nadużywanie alkoholu i w jednym przypadku zupełne zrzucenie wychowania na dziadków.

Jedno z badanych dzieci pochodzi z rodziny zrekonstruowanej, osiąga bdb wyniki w nauce. W rodzinie tej mimo zmiany w strukturze panuje sprzyjająca rozwojowi dziecka atmosfera wychowawcza i uczuciowa.

[i] N. Anienkowa: Rola rodziny w psychoseksualnym rozwoju i wychowaniu dzieci, [w: Wychowanie na co dzień, nr 7-8/1997 r., s. 17]

[ii] M. Tyszkowa, Czynniki determinujące pracę szkolną dziecka, Warszawa 1964, s. 88.

[iii] E. Trempała, Integracja podstawowych środowisk wychowawczych, a rezultaty pracy pedagogicznej szkoły, Warszawa 1969 r., s. 44.

[iv] N. Anienkowa: Rola rodziny w psychoseksualnym rozwoju i wychowaniu dzieci, [w: Wychowanie na co dzień, nr 7-8/1997 r., s. 17]

Poziom intelektualny rodziców

Wykształcenie rodziców nie jest zasadniczym czynnikiem decydującym o postępach szkolnych dzieci. Wykształcenie jednakże sprzyja nauce dziecka ponieważ dziecko spotyka się z szerszymi zainteresowaniami intelektualnymi, bogactwem języka, urządzeniem mieszkania, potrzebami kulturowymi, czytelnictwem, świadomością społeczną, większym zrozumieniem funkcji rodziny i postępowania z dzieckiem. Wykształcenie rodziców jest wtedy bardzo ważne, gdy wiąże się z czasem poświęcanym dziecku, zainteresowaniem jego osobą, jego postępami w nauce, zainteresowaniami i zachowaniem oraz , „dawaniem siebie” dzieciom.

Według przeprowadzonych badań tylko wówczas wyższe wy­kształ­cenie sprzyja postępom szkolnym i zachowaniu, gdy towarzyszy temu zainteresowanie, kontakt ze szkołą, częste przebywanie z dzieckiem w domu, a przede wszystkim poprawne stosunki między rodzicami i innymi członkami środowiska rodzinnego, czyli właściwa atmosfera wychowawcza w domu. Jeżeli takie czynniki nie mają miejsca, wówczas możemy powiedzieć, że „żadne wykształcenie” nie jest w stanie wyrównać braków wynikających z obojętności wobec domu, zaniedbywania obowiązków względem dzieci i braku właściwej atmosfery wychowawczej.

Na poziom intelektualny wpływa także pedagogizacja, czytanie książek i czasopism pedagogicznych przez rodziców co przyczynia się do umiejętności rozwiązywania wielu problemów i trudności wychowawczych. Sama wiedza nie przynosi rezultatów, jeśli występuje brak umiejętności postępowania z dziećmi. Czasopisma i książki pedagogiczne przyczyniają się do podnoszenia kultury pedagogicznej rodziców, ułatwiają współpracę ze szkołą; przyczyniają się do poznania problemów i potrzeb własnych dzieci, a tym samym wytwarza się dzięki nim poprawną sytuację wychowawczą ~. powodzenie w nauce.

O poziomie intelektualnym rodziców świadczy także forma pomocy dziecku podczas, odrabiania lekcji w domu. Rodzice nie zawsze są w stanie udzielić dziecku pomocy pod względem rzeczowym i metodycznym lub też nie ma ich w domu, gdy dziecko takiej pomocy potrzebuje. Jednak w takiej sytuacji należy szukać pomocy w źródłach wiedzy encyklopedycznej lub szkolnej. Nie może mieć miejsca sytuacja, że odrabiamy za dziecko pracę domową, nie udzielając wyjaśnień i tłumaczeń. Taka forma pomocy jest wybitnie szkodliwa i odbija się ujemnie na postępach szkolnych i postawie dziecka.

Jeżeli dziecko nie uzyska właściwej pomocy, z czasem traci wiarę we własne siły, nabiera przeświadczenia, że jest mniej wartościowe, odpisuje lekcje, unika ich i w ten sposób powstają luki w materiale nauczania, trudności i problemy ze szkołą. Rozsądna pomoc we właściwym czasie może zapobiec niepowodzeniom szkolnym, złej postawie dziecka i niekorzystnemu klimatowi wychowawczemu w środowisku rodzinnym.

Czas odrabiania lekcji w domu powinien być stały i systema­tyczny. Jeśli atmosfera domowa jest niesprzyjająca samodzielnej pracy ucznia, dochodzi do wyrobienia nawyku braku systematyczności, zdyscyplinowania i poczucia odpowiedzialności, co wpływa na złe samopoczucie, negatywny stosunek do szkoły, a tym samym na niepowodzenia szkolne. Dzieci, które codziennie o tej samej porze odrabiają lekcje, nie są napędzane do nauki przez rodziców, nabywają stałych przyzwyczajeń i nawyków. Tam, gdzie dzieci mają swój własny kąt do nauki i stały czas na odrabianie zadań, panuje atmosfera sprzyjająca samodzielnej pracy ucznia.

Podsumowując, należy stwierdzić, że „Rodzina jest środowiskiem, które najpełniej zaspakaja potrzeby dziecka, zapewnia mu najlepszą opiekę i najkorzystniejsze warunki rozwoju. Tu dziecko czuje się najbardziej bezpieczne, kochane i szczęśliwe, ma stworzone najkorzystniejsze warunki odpowiadające jego indywidualnym własnościom i rozwijające jego osobowość.”[i] Jeśli któraś z funkcji rodziny będzie pominięta, rozwój dziecka będzie niepełny.

Bardzo ważne jest też stwierdzenie, że wszystkie składniki środowiska rodzinnego są jednakowo ważne i odgrywają znaczącą rolę w życiu dziecka, a także wymagają od rodziców przygotowania i odpowiedzialności za wychowanie dziecka, jego rozwój, nastawienie do otaczającej rzeczywistości i własnej osoby każdego z dzieci. Od tego bowiem nastawienia i postawy rodziców będzie zależała przyszłość dzieci i ich osiągnięcia zarówno w późniejszym życiu rodzinnym jak i zawodowym.

Musimy sobie w pełni zdawać z tego sprawę, doskonalić swoją wiedzę, umiejętności na temat naszych dzieci. Wiedzę tę należy wpro­wadzać systematycznie i konsekwentnie w swoje postępowanie, a przyczynimy się do postępów szkolnych dziecka i ugruntowania w dziecku wiary we własne możliwości.

Nie ulega zatem wątpliwości, że rodzina stanowi dla dziecka najlepsze naturalne środowisko rozwojowe dzięki możliwości otoczenia go indywidualną opieką i zaspokojenia jego potrzeb.

Istotnym zadaniem rodziny jest zaspokojenie podstawowych potrzeb psychicznych dziecka, tj.: potrzeby doznawania i wymiany uczuć, przynależności i kontaktu z rodzicami, samourzeczywistnienia oraz poszanowania praw osobistych, których zaspokajanie przez współżycie w rodzinie i postawy rodziców wobec dziecka wpływa na rozwój i ukształtowanie jego osobowości.

Spójność rodziny świadczy o tym, że jest ona czymś atrakcyjnym, ważnym i pożądanym dla każdego z jej członków. Źródło jej atrakcyjności stanowią związki uczuciowe między małżonkami, rodzicami a dziećmi, dziećmi między sobą – są oni dla siebie wzajemnie bliscy, pożądani i ważni. W ten sposób rodzina spełnia funkcję zaspokajania potrzeby przynależności uczuciowej czyli pragnienia posiadania osób bliskich, serdecznych, akceptujących, życzliwych oraz potrzeby obdarzania tymi samymi uczuciami.

W rodzinie zintegrowanej, z właściwie pełnionymi rolami rodzicielskimi pełnymi akceptacji i miłości, dziecko czuje się dobrze, bezpiecznie, jest pewne siebie, ufne wobec rodziców i innych ludzi, zachowuje się swobodnie, jest aktywne i wytrwałe w działaniu.

Prawidłowo funkcjonująca rodzina, powinna mieć zasadniczy wpływ na kształtowanie, rozwijanie i doskonalenie aktywności dzieci… Rodzina jest najistotniejszym stymulatorem rozwoju dziecka.[ii]

Sądzę, że rozdział ten zawiera wyczerpującą odpowiedź na pytania:

• Co to jest rodzina i jakie funkcje spełnia?

• Czy i w jakim zakresie środowisko rodzinne dziecka ma związek z jego osiągnięciami szkolnymi?

[i] A. Sydor: Postawy rodzicielskie a osiągnięcia szkolne uczniów zdolnych, [w: Wycho­wanie na co dzień, nr 7-8/1997 r., s. 19]

[ii] L. Szpis: Rodzina a zachowania rekreacyjne dziecka w czasie wolnym, [w: Wychowanie na co dzień, nr 7-8/1997 r., s. 13]

Funkcja usługowo-opiekuńcza rodziny

Funkcja usługowo-opiekuńcza rodziny polega na zapewnieniu wszystkim codziennych usług, czyli (wyżywienia, mieszkania i jego czystości, odzieży) oraz opieki tym członkom, którzy nie są w pełni samodzielni z różnych powodów: wieku – dzieci i starcy; choroby czy kalectwa. Rodzina więc zaspokaja potrzeby bytowe oraz opiekuńcze, przy czym zostaje zaspokojona zarówno potrzeba troszczenia się o innych jak i doznawania opieki. W spełnianiu tych zadań rodzina jest nie do zastąpienia, zwłaszcza w sprawowaniu opieki nad dzieckiem szczególnie we wczesnym jego rozwoju.

„W największym stopniu zaspokajane są obecnie potrzeby w zakresie instytucjonalnej opieki wychowawczej w rodzinach posiadających dzieci w wieku przedszkolnym. Rodziny mające najmłodsze dzieci i w wieku szkolnym w ogromnej większości muszą same zapewnić opiekę swoim dzieciom. Nie jest to łatwe, gdy się weźmie pod uwagę fakt, że znaczny jest odsetek matek pracujących zawodowo. Jednym z dość powszechnych rozwiązań jest korzystanie z pomocy członków szerszej rodziny przy wychowaniu dziecka.”[i]

Opiekę świadczą instytucje takie jak: żłobek, przedszkole, świetlica szkolna, a częstokroć dziadkowie, a szczególnie babcia.

[i] E. Żurkiewicz: Niepowodzenia szkolne w opinii naukowców polskich i francuskich, [w: Nowa Szkoła, nr 7/1990 r., s. 242.

Typologie środowisk wychowawczych

Typ powstaje w wyniku celowej redukcji cech przypisanych określonemu wycinkowi rzeczywistości, która to redukcja dokonywana jest w taki sposób, aby unikając przeładowania obrazu elementami mniej istotnymi ukazać rzeczywistość w jej względnej złożoności i wielowymiarowości.

Zastosowanie typologii pozwala na poznanie zjawisk wychowawczych w środowiskach charakterystycznych dla całego określonego społeczeństwa.

Spotykane w literaturze typologie środowisk wychowawczych różnią się między sobą odmiennością pojmowania środowiska i różnymi podziałami. „Tak na przykład wyróżnia się: środowisko natural­ne, społeczne, kulturowe (kryterium odmienności bodźców); środo­wisko kryminogenne i „normalne” (kryterium normatywne); środo­wisko proletariackie, chłopskie, burżuazyjne i inteligenckie (kryterium klasowe); środowisko wiejskie, małomiasteczkowe, wielko­miejskie (kryterium ekologiczne).”[i]

R. Wroczyński przyjmując środowisko wychowawcze jako [zespół warunków otaczających osobnika] dokonał ogólnej typologii środowisk.

Za podstawę typologii przyjął rodzaj bodźców środowiskowych oddziałujących na osobnika oraz cechy terytorialne środowiska.

Typologia oparta na rodzaju bodźców środowiskowych roz­różnia środowiska naturalne, społeczne, kulturowe.

1. Środowisko naturalne – obejmuje elementy naszego otoczenia będące wytworem samej natury (klimat, flora, fauna, sama ziemia i jej bogactwa).

2. Środowisko społeczne – dotyczy ludzi, stosunków społecznych otaczających osobnika, jest strukturą historycznie ukształtowaną.

3. Środowisko kulturowe – obejmuje wytwory działalności człowieka oraz sposoby ich przeżywania. Istnieje tu podział dóbr kultury na materialne i duchowe dotyczące poglądów człowieka, norm i zasad.

Wyżej wymienione kategorie środowisk wychowawczych są ze sobą ściśle sprzężone i nie istnieją w izolacji; to środowisko naturalne wyznacza warunki życia społecznego oraz warunki tworzenia dóbr kultury.

Kolejna typologia oparta jest na podziale terytorialnym społeczności, czyli dotyczy skupisk ludności wsi i miasta. W obrębie tych typów skupisk wyodrębnia się rozróżnienia pod względem liczby ludności (ilościowe) i pod względem zróżnicowania cech wsi i miast (jakościowe). Według podziału wyodrębnia się wsie i miasta małe oraz wsie i miasta duże. Rozpatrując cechy jakościowe wyróżniamy wsie oparte na gospodarce indywidualnej i spółdzielczej składające się z różnej wielkości gospodarstw (od bardzo małych do bardzo dużych). Podział dotyczy także miast: miasta o strukturze przemysłowej, handlowej, administracyjnej,

J. Pieter przy klasyfikacji rodzajów środowisk wychowawczych odrzucił administracyjne rozróżnienie: wieś – miasto. J. Pieter w każdym środowisku życia człowieka dostrzega pewne wspólne lub zbieżne czynniki oddziaływania, a rola ich jest uzależniona od stopnia przestrzennego, kręgu środowiskowego. Ze względów praktycznych ustalił on trzy kręgi środowiskowe:

1. Środowisko okoliczne (okolica) stanowi „ogół warunków środowiskowych, właściwych otoczeniu pozamiejscowemu danego wychowanka”.[ii] Środowisko okoliczne obejmuje swym zasięgiem większą przestrzeń niż gmina czy dzielnica.

2. Środowisko miejscowe (lokalne) oznacza „układ wytworzonych przez ludzi bądź przyrodę obiektów, stanowiących podstawowe środowisko życia dzieci, młodzieży i dorosłych”.[iii] Środowisko to dotyczy wsi lub miasta.

3. Środowisko osobiste (indywidualne) „to warunki środowiska wychowawczego, z jakimi do czynienia ma tylko jeden wychowanek i które docierają do niego bezpośrednio i w [każdej chwili]”.[iv] Jest to więc środowisko rodzinne, które wywiera największy wpływ na rozwój młodego człowieka.

W typologii środowisk wychowawczych reprezentowanej przez J. Pietera widoczna jest integracja kryterium opartego na różnicach terytorialnych i na rodzaju bodźców.

W. Wincławski wyróżnia wiejskie i miejskie środowisko wychowawcze. W wiejskim środowisku wychowawczym wyróżnia środowisko wychowawcze wsi tradycyjnej, wsi zachowawczej, wsi uprzemysłowionej i wsi podmiejskiej.

Miejskie środowisko wychowawcze podzielono na trzy zasadnicze typy środowisk: małe miasto zachowawcze, średnie miasto uprzemysłowione i duże miasto.

„Wieś i miasto – to najbardziej typowe środowiska wycho­wawcze w Polsce, albo inaczej – najbardziej typowe obszary prze­strzeni życiowej, na których kształtują się jakże odmienne kultury, obyczajowość, system stosunków społecznych i stylów wychowania.”[v]

Jako środowiska wychowawcze E. Trempała wymienia instytucje opieki i wychowania (środowisko naturalne i intencjonalne, instytucja wychowania intencjonalnego).

Środowisko naturalne i intencjonalne to przede wszystkim rodzina, sąsiedztwo, grupy rówieśnicze; natomiast instytucja wychowania intencjonalnego podzielono na dwie grupy:

1. Instytucje wychowania bezpośredniego, które powołano do organizowania wychowania planowego, są to instytucje powszechnego kształcenia, instytucje powszechnej opieki, powszechnej rekreacji i powszechnej kontroli.

2. Instytucje wychowania pośredniego mającego za zadanie rozwijanie i rozpowszechnianie kultury (filharmonie, teatry, muzea, wystawy, filmy, telewizja, radia, wydawnictwa).

Instytucje wychowawcze nieintencjonalnego pełnią funkcję pomocniczą. Do nich zalicza się: zakłady produkcyjne, zakłady zdrowotne, placówki handlowe, spółdzielnie mieszkaniowe…

Wśród środowisk wychowawczych naturalnych szczególne znaczenie dla rozwoju i wychowania młodego pokolenia odgrywa rodzina.

W rodzinie dokonuje się podstawowy proces wychowania dziecka i wprowadzania go w krąg kontaktów społecznych. Rodzina rozumiana jako środowisko wychowawcze stanowi sumę warunków przyrodniczo-społeczno-kulturowych, które w sposób różnorodny pod względem jakości i intensywności wpływają na przebieg i efekt wychowania.

Ciągłe procesy zachodzące w grupach rówieśników, wśród rodzeństwa w rodzinach, w spontanicznym wchodzeniu i przystoso­waniu się do zróżnicowanych warunków życia w społeczeństwie, będą miały elementy stosunku życia społecznego. Występowanie ta­kich relacji jest istotną cechą wyróżniającą środowiska wychowawcze.

Badania typologiczne natomiast mają służyć do poznania całości obszaru społeczno-kulturowej rzeczywistości.

[i] W. Wincławski, Typowe środowiska wychowawcze współczesnej Polski, War­szawa 1976 r., s. 41.

[ii] B. Balcerzak: Przyczyny niepowodzeń, [w: Edukacja i Dialog, nr 5/1991 r., s. 16]

[iii] W. Okoń, Nowy słownik pedagogiczny, Warszawa 1998 r., s. 392.

[iv] M. Kalinowski: Niepowodzenia szkolne a społeczne niedostosowanie, [w: Życie Szkoły, nr 12/1979 r., s. 37]

[v] E. Żurkiewicz: Niepowodzenia szkolne w opinii naukowców polskich i francuskich, [w: Nowa Szkoła, nr 7/1990 r., s. 373-374]

Osiągnięcia szkolne dzieci

W rozdziale tym zamierzam ukazać przyczyny osiągnięć szkolnych u dzieci. W związku z tym odpowiem na następujące py­tania:

Jaka jest istota osiągnięć szkolnych?

Czy i w jaki sposób czynniki społeczno-ekonomiczne, bio­psychiczne i dydaktyczne mogą wpływać na osiągnięcia szkolne dziecka?

„Pod pojęciem niepowodzenia szkolnego rozumiemy nie­dosta­teczną sprawność umysłową ucznia wyrażoną odpowiednimi ocenami szkolnymi. Niepowodzenia szkolne mogą mieć różne nasilenie i spowodowane mogą być różnorodnymi czynnikami. Można wyodrębnić dwie różne grupy niepowodzeń szkolnych: jedne uwarunkowane czynnikami wrodzonymi bądź organicznymi, a drugie uwarunkowane czynnikami środowiskowymi.”[i]

Szerzej niepowodzenia szkolne przedstawia W. Okoń w „Słowniku pedagogicznym”, 1977 r., s. 203 (definicja umieszczona w Aneksie).

O osiągnięciach czy też powodzeniach dziecka w nauce mówimy wtedy „gdy ktoś opanował nowe dla niego czynności. Umie zachować się w określonej sytuacji celowo i skutecznie. Nauczył się tego własnym wysiłkiem, korzystając z odpowiednich środków i ewentualnej pomocy innych”.[ii]

[i] Praca pod red. Marii Chojeckiej, Jerzego Serejskiego i Lecha Zdunkiewicza, Przyczyny niepowodzeń szkolnych, Warszawa 1975 r., s. 159

[ii] Encyklopedia pedagogiczna – Wyd. I, Osiągnięcia szkolne, Z. Falicki, 1993 r., s. 498

Trudności wdrażania metody KGR w Polsce

magisterskiePoniżej prezentuję trudności wdrażania metody KGR w Polsce (Wykres 14).

Wykres 14. Trudności wdrażania metody KGR w Polsce wg respondentów (N=47)

 

Źródło: badania własne.

Uwagi:

Procenty nie sumują się do 100 ze względu na to, iż badani mieli możliwość wyboru więcej niż jednej odpowiedzi.

Inne: niechęć i opór dot. stworzenia Centrum KGR (2, 4,25%), istniejący system (2, 4,25%), czasochłonność przygotowania (2, 4,25%), nie wiem (2, 4,25%), bieda rodzin i ich niemożność w samopomocy (1, 2,12%), biurokracja (1, 2,12%), brak uregulowań prawnych (1, 2,12%).

Prawie 45 % badanych osób uznało, iż brak środków finansowych jest główną trudnością wprowadzania Konferencji Grupy Rodzinnej w Polsce. Jest to również najsłabsza strona metody (13%). Przez zmianę mentalności pracowników socjalnych respondenci rozumieją zmianę w kierunku osoby asystującej, towarzyszącej, ufającej rodzinie, wierzącej w pomyślność rodziny, natomiast niechęć i opór ze strony rodziny przejawiają się w ujawnieniu problemu, agresji, obwinianiu systemu, mentalności oraz zależności od instytucji. 6 % respondentów nie odpowiedziało na zadane pytanie.

Poniższa tabela przedstawia odpowiedzi respondentów wg kryterium stażu pracy (Tabela 11).

Tabela 11. Trudności wdrażania Konferencji Grupy Rodzinnej w Polsce wg kryterium stażu pracy (N=47)

Trudności wdrażania KGR w Polsce 1-5 lat stażu pracy 6 i więcej lat stażu pracy Razem
n % n % n %
Brak środków finansowych 12 48% 9 40,90% 21 44,68%
Brak koordynatorów 6 24% 8 36,36% 14 27,66%
Niechęć i opór ze strony rodziny 7 28%  2 9,09% 9 19,15%
Niechęć i opór ze strony instytucji (macierzystych, zewnętrznych) 5 20% 5 22,72% 10 21,27%
Brak warunków lokalowych 5 20% 3 13,63% 8 17,02%
Nadmierne obciążenie pracą pracowników socjalnych 5 20% 3 13,63% 8 17,02%
Nowość metody 8 32% 3 13,63% 11 23,4%
Mentalność pracowników socjalnych 6 24% 0 0% 6 12,76%
Mentalność społeczna  1 4% 4 18,18% 5 10,63%
Inne 6 24% 5 22,72% 11 23,4%
Brak odpowiedzi 0 0 3 13,63% 3 6,38%

Źródło: badania własne.

Uwagi:

Procenty nie sumują się do 100 ze względu na to, iż badani mieli możliwość wyboru więcej niż jednej odpowiedzi.

Inne: niechęć i opór dot. stworzenia Centrum KGR (II – 2, 9,09%), istniejący system (I – 1, 4%; II – 1, 4,54%), czasochłonność przygotowania (I – 1, 4%; II – 1, 4,54%), nie wiem (II – 2, 9,09%), bieda rodzin i ich niemożność w samopomocy (I – 1, 4%), biurokracja (I – 1, 4%), brak uregulowań prawnych (II – 1, 4,54%).

 

Główne trudności wdrażania metody w Polsce są niemal identyczne ze słabymi stronami metody, co sugeruje wniosek, iż poprawa funkcjonowania polskiego systemu pomocy społecznej wpłynie korzystnie na zmniejszenie słabych stron metody. Brak środków finansowych jest główną trudnością wdrażania KGR zarówno w pierwszej jak i drugiej grupie.

Zobaczmy jak przedstawiają się trudności wprowadzania metody KGR w środowisku pracy respondentów (Wykres 15).

Wykres 15. Trudności wprowadzania metody KGR w środowisku wg respondentów (N=47)

licencjackie

Źródło: badania własne.

Uwagi:

Procenty nie sumują się do 100 ze względu na to, iż badani mieli możliwość wyboru więcej niż jednej odpowiedzi.

Inne: czasochłonność przygotowania (2, 4,25%), mentalność społeczna (4, 8,51%), niechęć i opór dot. stworzenia Centrum KGR (1, 2,12%), istniejący system (1, 2,12%), biurokracja (1, 2,12%), wiążące postanowienia sądu (1, 2,12%), nie wiem (2, 4,25%).

Na pytanie brzmiące jakie mogą być trudności we wprowadzaniu Konferencji Grupy Rodzinnej w Twoim środowisku ankietowani mają bardzo zbliżony obraz do pytania o trudności wprowadzania KGR w Polsce. Głównymi przyczynami trudności wdrażania metody KGR w środowisku jest brak środków finansowych (38 %) oraz brak koordynatorów (32%). 6 % badanych nie udzieliło odpowiedzi na powyższe pytanie.

Tabela niżej przedstawia odpowiedzi respondentów wg kryterium stażu pracy (Tabela 12).

Tabela 12. Trudności wdrażania Konferencji Grupy Rodzinnej w Twoim środowisku  wg kryterium stażu pracy (N=47)

Trudności wdrażania KGR w Twoim środowisku 1-5 lat stażu pracy 6 i więcej lat stażu pracy Razem
n % n % n %
Brak środków finansowych 10 40% 8 41,17% 18 38,29%
Brak koordynatorów 6 24% 9 47,05% 15 31,91%
Niechęć i opór ze strony rodziny 9 36% 3 11,76% 12 25,53%
Niechęć i opór ze strony instytucji 8 32% 2 11,76% 10 21,27%
Brak warunków lokalowych 8 32% 2 11,76% 10 21,27%
Nadmierne obciążenie pracą pracowników socjalnych 6 24% 4 17,64% 10 21,27%
Nowość metody 3 12% 3 11,76% 6 12,76%
Mentalność pracowników socjalnych 2 8% 3 11,76% 5 10,63%
Inne 5 20% 7 41,17% 12 25,53%
Brak odpowiedzi 0 0 3 11,76% 3 6,38%

Źródło: badania własne.

Uwagi:

Procenty nie sumują się do 100 ze względu na to, iż badani mieli możliwość wyboru więcej niż jednej odpowiedzi.

Inne: czasochłonność przygotowania (I – 1, 4%; II – 1, 4,54%), mentalność społeczna (I – 2, 8%; II – 2, 9,09%), niechęć i opór dot. stworzenia Centrum KGR (I -1, 4%), istniejący system (II – 1, 4,54%), biurokracja (I – 1, 4%), wiążące postanowienia sądu (II – 1, 4,54%), nie wiem (II – 2, 9,09%).

Trudności wdrażania metody KGR w Polsce i w środowisku pracy ze względu na kryterium stażu pracy zasadniczo są podobne. Brak środków finansowych jest dominującą trudnością w pierwszym kryterium ze  względu na staż pracy. Następnie w tej kategorii osoby wskazały na niechęć i opór ze strony rodziny, do której zaliczyłam niechęć w ujawnieniu problemu, agresję, postawę obarczającą system za sytuację rodziny i zależność od instytucji pomocowych oraz mentalność. Osoby z kryterium stażu pracy 6 i więcej lat brak koordynatorów uznali za największą trudność wprowadzania metody KGR w swoim środowisku i nieznacznie mniej brak środków finansowych. Taki stan rzeczy można tłumaczyć stażem pracy oraz doświadczeniem zawodowym i życiowym badanych osób.

Istota środowiska wychowawczego

Środowisko zbiorowości określane „typowym” zamykamy w gra­­nicach układów osadniczych jakie stanowią konkretne wsie i miasta. W aktualnych warunkach osadnictwa naszego kraju środowiska takie są zbiorowością terytorialną a ich różnorodność wynika z historycznych uwarunkowań, miejsca w sieci organizacyjnej życia społeczno-gospodarczego kraju, usytuowania ekologicznego, stopnia urbani­zacji lokalnej specyfiki.

Środowisko jest przypisane człowiekowi. Od jego rozwoju, osiągniętego poziomu ekonomiczno-społecznego i kultury zależy stan socjalizacji, poziom fizycznego, społeczno-moralnego i umysłowego rozwoju młodego człowieka. Celem tego podrozdziału jest próba przedstawienia typowych środowisk wychowawczych.

Etapy Konferencji Grupy Rodzinnej

Na przebieg Konferencji Grupy Rodzinnej składa się pięć etapów[1]:

a)      Dzielenie się informacjami. Osoba zgłaszająca przedstawia dokładnie sytuację rodziny, w której się ona znalazła, odpowiada na wszelkie pytanie, rozwiewa wątpliwości uczestników konferencji. Przedstawia także możliwości wsparcia i pomocy jakie oferuje rodzinie system pomocy społecznej oraz specjaliści danej dziedziny, której dotyczy problem (np. specjalista ds. uzależnień, przemocy domowej etc.). w tym etapie konferencji uczestniczą: rodzina, koordynator, osoba zgłaszająca (najczęściej pracownik socjalny), specjaliści.

b)      Prywatny czas dla rodziny. Na tym etapie rodzina pozostaje sama, ustala szczegółowy plan działania, szuka optymalnych rozwiązań.

c)      Zaakceptowanie (bądź nie) planu stworzonego przez rodzinę. Na tym etapie pracownik socjalny włącza się do pracy i pomaga ustalić sposoby wprowadzenia planu w życie. Trzeba tutaj pamiętać, że plan ma być bezpieczny dla dzieci i rodziny, w przeciwnym przypadku nie można go przyjąć.

d)     Realizacja planu. Każdy uczestnik konferencji otrzymuje od koordynatora plan działania jaki ustaliła i podpisała rodzina. Plan jest „formą zobowiązania wobec jego postanowień”[2].

e)      Kontrola realizacji planu. Po odbyciu konferencji rodzina wraca niejako do osoby, która pracowała z nią przed konferencją. Rodzina wyznacza spośród swoich członków osobę, która będzie regularnie informowała pracownika socjalnego o postępach w realizacji planu, a w razie potrzeby zwróci się do niego o pomoc. Koordynator kończy swoja rolę.

Zasadniczo metoda Konferencja Grupy Rodzinnej może być zastosowana w każdym przypadku. Najczęściej stosuje się ją, gdy:

  • w rodzinie występują poważne problemy zdrowotne (np. rodzice, dzieci, osoby starsze, wymagające opieki),
  • rodzice mają ograniczoną władzę rodzicielską lub są uzależnieni (np. od środków psychoaktywnych, alkoholu etc.),
  • dzieci doświadczają przemocy (psychicznej, fizycznej, seksualnej), sprawiają trudności opiekuńczo-wychowawcze (np. trudności z nauką, z realizacja obowiązku szkolnego, z zachowaniem),
  • dzieci są młodocianymi rodzicami lub przebywają w placówkach (np. opiekuńczo-wychowawczych),

Konieczna w tej metodzie jest ostrożność i wyczucie w nazwaniu głównego problemu rodziny.

Metoda Konferencja Grupy Rodzinnej przekonuje do siebie coraz szersze grono osób. Dość poważnie dobrze zakorzeniła się już w systemie pomocy społecznej naszego województwa.


 

[1] K. Mimiec, Pomoc rodzinie dotkniętej przemocą z wykorzystaniem metody Konferencja Grupy Rodzinnej, w: es.O.es nr 2/2007, Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Krakowie, s.19. Jarosław Przeperski wyróżnia trzy podstawowe etapy KGR. Są to: przygotowanie KGR, spotkanie rodziny na konferencji oraz realizacja planu i monitorowanie wypełniania ustaleń konferencyjnych.

[2] K. Mimiec, dz. cyt., s.19.

Rodzina i jej funkcje

Rodzina „stanowi najbardziej powszechne środowisko życia człowieka. Od niej zaczyna się biografia człowieka i ona towarzyszy mu przez całe życie dorosłe. To ona wywiera istotny i znaczący wpływ na zachowania się jednostek, ich stosunek do innych osób, świata wartości, norm i wzorów postępowania. Życie rodzinne obejmuje bowiem długo okres. Zaczyna się zanim pojawią się inne środowiska w życiu człowieka, a członków rodziny łączą więzy krwi i więzy emocjonalne”[1].

Papież – Jan Paweł II – tak mówi o rodzinie: „rodzina jest drogą pierwszą i z wielu względów najważniejszą. Jest drogą powszechną, pozostając za każdym razem drogą szczególną, jedyną i niepowtarzalną, tak jak niepowtarzalny jest każdy człowiek. Rodzina jest tą drogą, od której nie może on się odłączyć. Wszak normalnie każdy z nas w rodzinie przychodzi na świat, można więc powiedzieć, że rodzinie zawdzięcza sam fakt bycia człowiekiem. A jeśli w tym przyjściu na świat oraz we wchodzeniu w świat człowiekowi brakuje rodziny, to jest to zawsze wyłom i brak nad wyraz niepokojący i bolesny, który potem ciąży na całym życiu (…) Wie on ponadto, iż człowiek wychodzi z rodziny, aby z kolei w nowej rodzinie urzeczywistnić swe życiowe powołanie”[2].

Rodzina (ang. family, fr. famille) w ujęciu pedagogicznym jest ujmowana przede wszystkim jako grupa mała i pierwotna, środowisko i system edukacyjny oraz instytucja socjalizacyjno-wychowawcza i wspólnota emocjonalno-kulturowa. Głównym przedmiotem zainteresowań pedagogów i pracowników socjalnych jest realizacja i uwarunkowania funkcji socjalizacyjno-wychowawczej i zabezpieczającej rodziny – w ścisłym powiązaniu z innymi funkcjami podstawowymi i pochodnymi, tj funkcją emocjonalną, ekonomiczną i opiekuńczo-biologiczną. Przyjmuje się przy tym podejście wielowarstwowe i komplementarne w szczegółowych analizach diagnostycznych oraz w projektowaniu i realizacji konkretnych programów społecznego wsparcia względem jednostkowych lub typowych przypadków rodzin, np. rodzin wielodzietnych, niepełnych, ryzyka czy nieletnich matek[3].

W pedagogice społecznej rodzinę traktuje się jako środowisko wychowawcze, w którym tkwią potencjalne siły społeczne, jako źródło jej rozwoju[4].

Rodzina mała, czyli nuklearna, to pierwotna grupa społeczna, której podstawą jest instytucja małżeństwa i wynikający z niego stosunek najbliższego pokrewieństwa lub adopcji. W jej skład wchodzą rodzice i dzieci, rzadziej także dziadkowie[5].

Rodzina duża swym zasięgiem obejmuje krewnych w linii prostej minimum do trzeciego pokolenia, czyli dziadków oraz dalszych krewnych (ciotki, kuzynostwo, wujowie)[6].

Charakterystyczne dla rodziny jest współwystępowanie następujących cech: wspólne zamieszkanie członków, wspólne nazwisko, wzorce zachowań, obyczaje, ciągłość biologiczna.

Funkcje rodziny są ściśle powiązane z jej strukturą i z nich wypływają zadania. Współzależność członków, wzajemne ich oddziaływanie na siebie, układ ról pełnionych w tej grupie społecznej, wszystko to wpływa na pełnienie pewnych funkcji.[7] Rodzina jest instytucją realizującą podstawowe funkcje społeczne, to znaczy takie, bez których społeczeństwo nie może istnieć i funkcjonować.[8]

Funkcje rodziny badacze postrzegają i ujmują rozmaicie, tak co do samego ich nazewnictwa, jak i liczebności. Zależy to między innymi od założeń i celów badawczych przyświecających danemu autorowi, od tego za jaką teorią czy ideologią rodziny się opowiada. Jednak wszystkie te podziały i wyliczenia funkcji rodziny dadzą się wyprowadzić ze szczegółowej analizy poszczególnych elementów występujących w definicjach rodziny, ale przede wszystkim wyprowadza się je z odpowiedniej praktyki życia rodzinnego, jej działalności, zadań[9]. Funkcje rodziny można też rozważać z punktu widzenia zadań spełnianych na rzecz społeczeństwa oraz zadań swych członków[10].

Z polskich socjologów – Zbigniew Tyszka – wyodrębnia najwięcej funkcji rodziny, bo aż dziesięć. Są to:

a)      funkcja materialno – ekonomiczna obejmuje zaspokajanie materialnych potrzeb członków rodziny. Składnikami jej są cztery podfunkcje: produkcyjna, zarobkowa, gospodarcza i usługowo – konsumpcyjna,

b)      funkcja opiekuńczo – zabezpieczająca polega na materialnym i fizycznym zabezpieczeniu członków rodziny w niezbędne do życia środki oraz wspomaganie osób niesprawnych i innych wymagających czasowej lub stałej opieki,

c)      funkcja prokreacyjna. jest formą zaspokajania emocjonalno – rodzicielskich potrzeb współmałżonków i reprodukcyjnych potrzeb społeczeństwa,

d)     funkcja seksualna jest społecznie, powszechnie akceptowaną formą współżycia płciowego,

e)      funkcja legalizacyjno – kontrolna polega na sankcjonowaniu zachowań i działań uznanych za niewłaściwe poza rodziną, nadzorowaniu postępowania członka rodziny oraz pozostałych członków w celu zapobiegania ewentualnym odstępstwom od norm i wzorów przyjętych w rodzinie za obowiązujące,

f)       funkcja socjalizacyjna, która polega na wprowadzeniu dziecka w świat kultury danego społeczeństwa, przygotowanie do samodzielnego pełnienia ról społecznych oraz wzajemne dostosowanie osobowości małżonków,

g)      funkcja klasowa. Pochodzenie z danej rodziny wstępnie określa pozycję społeczną członków w strukturze społeczeństwa,

h)      funkcja kulturalna, której celem jest zapoznanie młodego pokolenia z dziejami kultury danego społeczeństwa, wpojenie norm i wartości, przekazywanie dziedzictwa kulturowego, dbałość o przeżycia estetyczne,

i)        funkcja rekreacyjno – towarzyska. Dom rodzinny jako miejsce wypoczynku, dbałość wszystkich członków o dobrą atmosferę w rodzinie i o nawiązywanie kontaktów towarzyskich przez osoby wchodzące w jej skład,

j)        funkcja emocjonalno – ekspresyjna, która wyraża się w zaspokajaniu najważniejszych potrzeb emocjonalnych członków rodziny (miłość, wzajemne oparcie, poczucie bezpieczeństwa, swobodne wyrażanie swojej osobowości).

Zbigniew Tyszka uważa, że można wyróżnić dziesięć podstawowych rodzajów więzi odpowiadających w znacznym stopniu wyodrębnionym wcześniej funkcjom. Są to więzi: opiekuńcza, krwi, seksualna, kontrolna, klasowa, socjalizacyjno-wychowawcza, kulturalna, ekonomiczna, towarzyska, emocjonalno-ekspresyjna[11].


 

[1] J. Maciaszkowa, Z teorii i praktyki pedagogiki opiekuńczej, WSiP, Warszawa 1991, s. 49.

[2] Jan Paweł II, List do rodzin (Gratissimam sane) z okazji roku rodziny 1994.

[3] Red. D. Lalak i T. Pilch, Elementarne pojęcia pedagogiki społecznej i pracy socjalnej, Wydawnictwo akademickie „Żak”, Warszawa 1999, s. 236.

[4] Cyt. za: B. Matyjas, Pedagogika społeczna i rodzina – obszary badań, w: Pedagogika społeczna, t. 2, red. E. Marynowicz-Hetka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007, s. 506.

[5] S. Kawula, w: red. T. Pilch, Encyklopedia pedagogiczna XXI w.”, t. 1, Wydawnictwo Akademickie „Zak”, Warszawa 2003, s. 236.

[6] Tamże, s. 236.

[7] T. Grudniewski, Funkcje społeczne i struktura rodziny, Wychowanie na co dzień, 1999, nr 4, s. 8.

[8] F. Adamski, Socjologia małżeństwa i rodziny, Warszawa 1985, s. 50.

[9] por. F. Adamski, dz. cyt. s. 50.

[10] M. Ziemska, Rodzina a osobowość, Warszawa 1997, s. 35.

[11] por. S. Koniński, Socjologia ogólna, dz. cyt., s. 169-170.

Obserwuj

Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.